Filmy eksperyment, symulacja

Po tym, jak wynaleziona zostaje skuteczna kuracja niwelująca działanie genu „X” odpowiedzialnego za mutację, rząd rozpoczyna wdrażać w życie program szczepień mutantów, którzy zechcą dobrowolnie poddać się leczeniu. Braterstwo pod przewodnictwem „Magneto” uznaje tę propozycję za poważne zagrożenie i wkrótce okazuje się, że nie były to płonne obawy. Profesor Xavier, przywódca X-manów i dyrektor ośrodka szkoleniowego dla uzdolnionej młodzieży zostaje niespodziewanie skonfrontowany z faktem, że Jean Grey, która była uznana za zmarłą, nagle powraca jako obdarzona niespotykaną siłą, ale niestabilna emocjonalnie Phoenix. Film dotyka tematu inżynierii genetycznej i sposobu wykorzystania możliwości tkwiących w tej dziedzinie nauki, włączając w to rozważanie moralny aspekt działania w tym zakresie.

Po wydarzeniach z pierwszej części Tris i Cztery decydują się na ucieczkę. Świat, który dotychczas znali, przestaje być bezpieczny. Władze, które przez lata kontrolowały frakcyjny system, stają się coraz bardziej brutalne w tłumieniu oporu. Tris i Cztery, ścigani przez Jeanine Matthews, usiłują znaleźć schronienie w różnych frakcjach. Jeanine chce zdobyć tajemnicze pudełko, które może otworzyć tylko Niezgodny, a Tris staje się jej głównym celem. Bohaterka musi zmierzyć się nie tylko z przeciwnikami zewnętrznymi, ale także z własnymi lękami i poczuciem winy. Prześladowana przez śmierć rodziny i własne błędy, zmaga się nie tylko z zewnętrznymi zagrożeniami, ale też z wewnętrznymi demonami. Niezgoda na to, co jej narzucono, staje się siłą napędową jej działań. Dążenie do prawdy o frakcjach prowadzi ją do odkrycia, że świat, który znała, skrywa jeszcze głębsze tajemnice. Stopniowo z młodej, niepewnej siebie dziewczyny staje się silną i odważną liderką, która nie cofnie się przed niczym, by odkryć prawdę i pokonać system.

Jak zachowają się losowo i dobrowolnie wybrane osoby w warunkach ekstremalnych jakimi są pozbawienie wolności, rygor, ścisła kontrola i pełny nadzór? Czy z pozoru normalne osoby w ciągu kilku dni mogą zmienić się w bezwzględnych katów, tylko ze względu na narzucone odgórnie role? Film jest oparty na eksperymencie przeprowadzonym przez Filipa Zimbardo w latach 80. XX wieku.